ه . چـين
وانـگ چـن
كارشناس كشاورزي و مخترع چيني (برآمدنش 1314).
وانگ چن يا چنگ.1
رسالهاي درباب كشاورزي نوشت به نام نونگ شو، كه مقدمهاش به تاريخ 1314 است. شش باب اول آن حاوي قواعد كشاورزي، چهار باب بعدي دربارهٴ غلات و دوازده باب تصاويري راجع به كشاورزي است.
وانگ چن اختراع حروفِ چيني را كه به اهتمام پي شنگ (يازدهم ـ 1)، صورت گرفته بود اصلاح كرد؛ حروف را با فلز قالبگيري كرد، ولي با توجه به اينكه اين حروف مركب را جذب نميكرد و زود فرسوده ميشد، حروف چوبي بهكار برد و گارسههاي گردان را با مقدار زيادي خانه براي قرار دادن حروف در دسترس حروفچين اختراع كرد. نونگ شو در سال 1314 با حروف چوبي چاپ شد، ولي وانگ چن قبلاً يك فرهنگ جغرافيايي منطقهاي را كه خود كلانتر آنجا بود با آن روش چاپ كرده بود (با حدود
60,000 حرف يا بيشتر)،
نونگ شو حاوي شرح جالبي از اختراع حروف چاپ و سهم موٴلف كتاب در آن است. ظاهراً حروف گِلي و مفرغي مدت زيادي بهكار نرفت، ولي حروف چوبي وانگ احتمالاً مدتها مورد استفاده بود.
با كشف يك مجموعه از حروف چوبي مربوط به حدود 1300 در كف يكي از غارهاي تون هوانگ در واقعيت اين اختراع جاي بحثي نمانده است. اين كشف توسط پل پليو انجام گرفت. او صدها قطعه حروف چوبي پيدا كرد كه همچنانكه وانگ توصيفشان كرده بود، اغلب سالم بودند، جز اينكه به خط ايغوري بودند و نه چيني. ايغوري يك خط الفبايي است، ولي حروف چاپ شامل واژههاست و نه حرفهاي الفبايي و اين تقليدي كوركورانه از اختراع چيني بوده است (تصويرهاي آن را در كتاب كارتر، 1925 ببينيد).
متن نونگ شو فصل به فصل و بند به بند در يونگ لو تا تييِن2 نقل شده، يعني در